O‘zbek Maqollari: Epchilikk va noshudlik haqida

Ushbu to‘plamda o‘zbek xalqining eng boy ma’naviy meroslaridan biri — maqollar mazmuniga ko‘ra turkumlarga ajratilgan holda jamlandi. Mehnat, aql-idrok, epchillik, tavakkal, halollik, hayot tajribasi, oqillik va insoniy fazilatlar haqida aytilgan yuzlab hikmatlar bir joyda to‘plandi. Epchilikk va noshudlik haqida.

1. Mehnat va tirishqoqlik haqida maqollar

• Abjir bo’lsa farzanding, cho’ldan non terar.

• Yalqov bo’lsa farzanding, yerdan don termas.

• Balaq turilmay, baliq tutilmas.

• Bir shaltoqning ishini yigirma epchil eplay olmas.

• Bozor bilgan och qolmas, yo’l tanigan kech qolmas.

• Burga tutish uchun ham barmoqni ho’llash kerak.

• Gadoychilikka ham uquv kerak.

• Daryo chopar, chaqqon topar.

• Eplagan ikki oshar.

• Eplaganni er bil.

• Eplaganni sher bil.

• Eplashga ep kerak, bog‘lashga ip.

• Epchil xotin qor qalab, qozon qaynatar.

• Erinchoqning ishi bitmas.

• Emini qilguncha, epini qil.

• Ish bilgan — tuzar, bilmagan — buzar.

• Ko‘ngillagan cho‘pon takadan sut sog‘ar.

• Ko‘p bo’lsa seplab ko’r, oz bo’lsa — eplab.

• Mergan ovda bilinar, so‘zchi — dovda.

• Molni boqsang, to‘q bo‘lar, boqolmasang yo‘q bo‘lar.

• Molni topganga boqtir, o’tinni chopganga yoqtir.

• Ovni otsang, bilib ot, dol nishonga qo’yib ot.

• Puxta bo’ynidan ilinar, go’l – oyog’idan.

• Uddasidan chiqmasang, urinma.

• Ura bilmagan uzun kosov ko‘tarar.

• Ura bilmagan o‘qlov ko‘tarar.

• Uyalgan buyurgandan quruq qolar.

• Yotgan yotar, qidirgan topar.

• Yaxshi xotin go’sht quritar, yomon xotin go’sht sasitar.

• O’rni kelsa, o’roq o’r.

• O‘choqdagi o‘tim o‘chmasin desang, qo‘ri borida harakat qil.

Tavsiya etamiz : Do’stlik haqida maqollar.

2. Bilim, aql-idrok, tajriba haqida maqollar

• Bilaman — dedim, tutildim; bilmayman — dedim, qutuldim.

• Bilgan odam qo‘li bilan quyon ovlar.

• Bilmaganga bit o‘ldirish qiyin.

• Elanmasang, el qayda; yalinmasang, pul qayda.

• Ish bilmasang, gap bil.

• Mergan ovda bilinar.

• Ovchi ovchilikni qancha bilsa, ayiq ham qochishni shuncha bilar.

• Savdolashuv — savdoning yarmi.

• So‘ray-so‘ray, bilib olibdi; uyala-uyala, quruq qolibdi.

3. Aqlsiz, nodon, no‘noqlik haqida maqollar

• Baytal chopib, poyga olmas.

• Bebarorlik bo‘lmasa, kelin tushda gapirmas.

• Jo‘gidan juz’ya.

• No‘noq mergan oqsoq quyon izlar.

• Ov olgan tozi burnidan ma’lum.

• Ortiq qilaman deb, tirtiq qilma.

• Pazandaning go‘jasidan osh chiqar, noshudning palovidan tosh chiqar.

• Satang bir ish qilolmaydi.

• So‘z bilmagan kishidan hura bilgan it yaxshi.

• Tentak o‘ylanguncha, tavakkalchi suvdan o‘tar.

4. Epchilikk va noshudlik haqida

• Tavakkal tog‘ni yiqar.

• Tavakkal — erning yo‘ldoshi.

• Tentak o‘ylanguncha, tavakkalchi suvdan o‘tar.

• O‘ychi o‘yiga yetguncha, tavakkalchi borib kelar.

• O‘ychining o‘yi bitguncha, tavakkalchining to‘yi bitar.

5. Hayotiy hikmat, tajriba haqida maqollar

• Dum tilab, quloqdan ajrabdi.

• Yer yuzini baxmal olsa ham, anqovga taqiyalik tegmas.

• Yomon kosib bigiz tanlar.

• Yog‘ochning yumshog‘ini qurt yer, odamning yumshog‘ini — it.

• Tulkining ming bir hunari bor, oxirgisi ulug‘vor.

• Tulkining hiylasi ko‘p, yaxshisi — qochmoq.

6. Omad, nasiba, rizq haqida maqollar

• Yaxshi buzoq ikki onani emar.

• Qochgan quyon yotgan quyonni ola qochar.

• Qochgan qutular, turgan tutilar.

• Tariqni yegan — chumchuq, baloga qolgan — bedana.

• Tarig‘i pishganning tovug‘i bo‘l.

• To‘kilgandan yalab qol.

7. Odam xarakteri, yaxshi-yomon xulq haqida maqollar

• Yomon dallol yonidan to‘lar.

• Yomon kosib bigiz tanlar.

• Epsiz sozanda so‘zin cho‘zar.

• Yaxshi xotin go’sht quritar, yomon xotin go’sht sasitar.

• O‘ziga yol bo‘lmagan, o‘zgaga dum ham bo‘lolmas.

• Epli qizdan qolma, sepli qizni olma.

8. Uy-ro‘zg‘or va turmush haqidagi maqollar

• Eplagan ikki oshar.

• Eplagan qizdan qolma.

• Epsizda uy to‘ri latta-putta.

• Epli xotin uyni tutar orasta.

• Sandig‘i to‘la sepi bo‘lguncha, yuragi to‘la epi bo‘lsin.

• Sepli bo‘lguncha, epli bo‘l.

• Seplini olma, eplini ol.

9. Boylik, pul, savdo haqida maqollar

• Pul otang kim, onang kim demaydi.

• Pulni pul topar, ketmonni ahmoq chopar.

• Savdolashuv — savdoning yarmi.

• Bozor bilgan och qolmas.

10. Chorvachilik, dehqonchilik va tabiat bilan bog‘liq maqollar

• Molni boqsang, to‘q bo‘lar.

• Molni topganga boqtir.

• Qamishni bo‘sh tutsang, qo‘lingni qiyar.

• Tog‘ kelsa kemir, suv kelsa simir.

• Quyoshli yog‘ochga qurt tushar.

Tavsiya etamiz : Xudbinlik haqida maqollar.