Jadid bobolarimizning maʼrifat va taraqqiyotga qoʻshgan hissasi. Jadid bobolarimiz xalqimiz tarixida ma’rifatparvarlik, islohotchilik va milliy uyg‘onishning asoschilari sifatida alohida o‘rin egallaydi. XIX asr oxiri va XX asr boshlarida ular o‘z hayotini xalqni ilmga chorlash, millatni taraqqiyot sari yetaklash va o‘zlikni anglashga undashga bag‘ishladilar. Jadidlar nafaqat ta’limda, balki adabiyot, matbuot, sahna san’ati, siyosiy tafakkur va jamiyat hayotining boshqa sohalarida ham ulkan o‘zgarishlar yasadilar. Ularning ma’rifat va taraqqiyotga qo‘shgan hissasi bugungi kunda ham o‘z ahamiyatini yo‘qotmagan.
Jadidlarning eng katta xizmatlaridan biri — yangi usuldagi maktablarni tashkil etish bo‘ldi. “Usuli jadid” ta’limi o‘sha zamon uchun yangicha, samarali va ilmiy asoslangan usul edi. Bu maktablarda bolalar faqat diniy bilimlar emas, balki arifmetika, geografiya, tarix, tabiiyot kabi dunyoviy fanlarni ham o‘rgandilar. Bu xalqning ilmga bo‘lgan munosabatini o‘zgartirdi, yosh avlodning saviyasi va dunyoqarashi kengaydi. O‘zbek jamiyati asta-sekin ilm-fan va madaniyat yo‘lida yangicha taraqqiyot sari qadam qo‘ya boshladi.
Tavsiya etamiz : Jadid bobolarimiz haqida.
Jadid bobolarimiz matbuot sohasida ham katta yangilik yaratdilar. Mahmudxo‘ja Behbudiy, Munavvarqori Abdurashidxonov, Abdulla Avloniy, Fitrat va boshqa jadidlar tomonidan gazeta va jurnallar chiqarila boshlandi. Bu nashrlar orqali ular xalqni voqelikdan xabardor qilish, dunyo yangiliklarini yetkazish va milliy o‘zlikni himoya qilishga intildilar. Matbuot jamiyat tafakkurini shakllantirishda, ma’naviy uyg‘onishni tezlashtirishda muhim o‘rin tutdi.
Jadidlar adabiyot va teatrni ham ma’rifatning kuchli quroli sifatida ko‘rdilar. Behbudiy yozgan “Padarkush”, Fitratning “Shaytonning tangriga isyoni”, Avloniyning “Turki guliston yohud axloq” asarlari xalqni fikrlashga, jamiyatdagi muammolarni tan olishga va ularni hal etish yo‘llarini izlashga undadi. Adabiyot va sahna orqali millat ongiga erkinlik, yangilanish va ma’naviy yuksalish g‘oyalari singdirildi.
Jadid bobolarimizning yana bir ulkan hissasi — milliy o‘zlikni qayta tiklashga bo‘lgan xizmatlaridir. Ular xalqning o‘tmishidan faxrlanish, til, madaniyat, tarix, urf-odatlarni asrab-avaylash, shu bilan birga zamonaviy dunyo tajribasidan foydalanishni targ‘ib qildilar. Ular uchun ma’rifat va taraqqiyot – bir-birini to‘ldiruvchi asosiy qadriyat edi. Shuning uchun jadidlar millatni ilm bilan qurollantirishni ozodlikka, ravnaqga yetaklovchi yagona yo‘l deb bildilar.
Jadid bobolarimizning ko‘pchiligi mustamlaka tuzumining bosimi ostida qatag‘on qilindi, ammo ularning ma’rifatparvarlik ruhi butun xalq qalbiga chuqur singib qoldi. Ular boshlagan islohotlar keyinchalik mustaqil O‘zbekistonning shakllanishida, ta’lim tizimining rivojida, milliy g‘oya va o‘zlikning tiklanishida muhim rol o‘ynadi.
Xulosa qilib aytganda, jadid bobolarimizning ma’rifat va taraqqiyotga qo‘shgan hissasi beqiyosdir. Ular xalqni jaholatdan qutqarish, ilm-fan va madaniyatga oshno qilish, milliy uyg‘onishni boshlab berish yo‘lida jonini fido qilgan ulug‘ ma’rifatchilar edi. Ularning merosi bugun ham bizni ilmga chanqoq, yangilikka ochiq va Vatan ravnaqiga hissa qo‘shadigan inson bo‘lishga undaydi.
Tavsiya etamiz : Jadid bobolarimiz haqida.
